Ezilme
Kapı kanadı ile sabit bir yüzey arasında kalma. Kayar kapıda kanat ile duvar, kanatlı kapıda kanat ile kasa arasındaki bölge tipik ezilme noktalarıdır.
EN 16005 nedir, hangi kapıları kapsar?
· Güncelleme: · MAS Otomasyon
EN 16005, güç tahrikli yaya kapılarında kullanım güvenliğini tanımlayan Avrupa standardıdır. Kayar, kanatlı, katlanır, dengeli ve döner kapıları kapsar; ezilme, çarpma, makaslama ve içeri çekilme tehlikelerini önlemeye yöneliktir. Standardın en çok gözden kaçan yanı, kurulumu değil kullanımı düzenlemesi: güvenlik fonksiyonlarının düzenli bakımını ve denetimini şart koşar.
Kapsam
Hangi kapılar kapsam içinde?
Standardın konusu "güç tahrikli yaya kapı takımlarında kullanımda güvenlik". Bu tanımdaki iki ifade kapsamı belirliyor: güç tahrikli ve yaya.
| Kapsam içinde | Kapsam dışında |
|---|---|
| Kayar kapılar | Endüstriyel ve garaj kapıları |
| Kanatlı (menteşeli) kapılar | Seksiyonel garaj kapıları |
| Katlanır kapılar | Hızlı PVC kapılar |
| Dengeli kapılar | Kollu bariyer ve araç geçiş sistemleri |
| Döner kapılar | Kepenk ve panjur |
| İç ve dış kapılar | Elle çalışan kapılar |
Tahrik biçimi elektromekanik, elektrohidrolik veya pnömatik olabilir; standart üçünü de kapsar.
Buradaki ayrım pratikte önemli. Bir binada hem otomatik yaya kapısı hem seksiyonel garaj kapısı varsa ikisi farklı standartların konusudur ve kontrol listeleri aynı değildir. Aynı şekilde, mevcut bir menteşeli kapıya 90 derece kanat açma mekanizması takıldığında o kapı artık güç tahrikli bir yaya kapısıdır ve bu kapsama girer.
Dört tehlike
Standart neyi önlemeye çalışıyor?
EN 16005 dört tehlike tanımlar. Bir kapının "güvenli" sayılması, bu dördünün hepsine karşı önlem alınmış olması demektir; biri eksikse kurulum tamamlanmamıştır.
Çarpma
Hareket hâlindeki kanadın kişiye vurması. Açılma ve kapanma hızı ile kanat ağırlığının birlikte belirlediği bir risktir; standart kanadın uyguladığı kuvvetin sınırlandırılmasını ister.
Makaslama
İki hareketli parçanın ya da hareketli bir parçayla sabit bir kenarın birbirine yaklaşarak arada kalan uzvu sıkıştırması. Çift kanatlı kapılarda kanatların buluşma noktası bu riski taşır.
İçeri çekilme
Giysinin, çantanın ya da uzvun kapının toplandığı boşluğa çekilmesi. Kayar kapılarda kanadın duvar içine ya da yan panelin arkasına girdiği cep bölgesi bu tehlikenin kaynağıdır ve en sık gözden kaçan noktadır.
Standart ayrıca kanadın uyguladığı kuvvetin sınırlandırılmasını ve bu sınırın ölçülerek doğrulanmasını ister. Kuvvet gözle değerlendirilemez; kuvvet ölçer ile ölçülür ve sınır aşılıyorsa kontrol ünitesi ayarları düzeltilir.
Sensör bölgeleri
Varlık sensörü üç bölgeyi korumalı
Standardın en somut gereklerinden biri bu. Varlık sensörleri hareket değil varlık algılar; yani kapının önünde duran, hareket etmeyen bir kişiyi de görürler. Korumaları beklenen üç bölge şunlar:
- Eşik — kapının açıklığında, geçişin tam ortasındaki alan. Kapanma başladığında burada biri kalmışsa hareket durmalıdır.
- Kanadın ön kenarı — kanadın kapanırken ilerlediği kenar. Çarpma ve ezilme tehlikesinin doğrudan noktasıdır.
- Cep bölgesi — kayar kapılarda kanadın açılırken toplandığı boşluk. İçeri çekilme tehlikesinin kaynağıdır ve uygulamada en sık atlanan bölge burasıdır.
Bu üçünden birinin korunmaması, kapının normal çalışıyor görünmesine engel değildir. Kapı açılır, kapanır, kimse bir sorun fark etmez — eksiklik ancak bir olay yaşandığında ya da yapılan bir kontrolde ortaya çıkar. Bu yüzden sensör bölgelerinin kontrolü gözle değil, testle yapılır.
Radar ile emniyet fotoselinin farkını ve hangisinin hangi işi yaptığını sensör yazımızda ayrıntılı anlattık.
Kontrol listesi
Bir kapı nasıl denetlenir?
Aşağıdaki liste, standardın uygulanmasında izlenen denetim adımlarıdır. Bir kısmını kendiniz gözlemleyebilirsiniz; kuvvet ölçümü ve ayar gerektirenler yetkin kişinin işidir.
Geçiş testleri
- Kapı her iki yönden, hem normal hem yavaş yürüyüşle denenir.
- Tekerlekli sandalye veya el arabasıyla, farklı açılardan yaklaşılarak test edilir.
- Çömelme seviyesinde kontrol yapılır — çocukların algılanmasını doğrulamak için.
Sensör ve kuvvet
- Varlık sensörlerinin eşiği, kanat ön kenarını ve cep bölgesini koruduğu doğrulanır.
- Kapanma kuvvetleri kuvvet ölçer ile ölçülür; sınır aşılıyorsa kontrol ünitesi ayarları düzeltilir.
Hız ve süre ayarları
- Hızlar sahaya göre ayarlanır: yaşlı kullanıcının bulunduğu ve klinik ortamlarda daha yavaş; yoğun lobide daha hızlı ama güvenli.
- Açık kalma süresi, tekerlekli sandalyenin ve grupların rahat geçişine izin verecek kadar olmalıdır.
İşaretleme
- Açılma yönü okları, güvenli kullanım piktogramları ve acil durum bilgisi kapı üzerinde bulunmalıdır.
Sıklık
- Yılda en az bir denetim; standart bunu yetkin kişi tarafından yapılmak üzere tavsiye eder.
- Yoğun ticari girişlerde üç ayda bir, hafif kullanımda altı ayda bir tercih edilir.
- Bir olay veya tadilat sonrası ek kontrol yapılır.
Komşu standartlar
EN 16005 tek başına değil
Bir binadaki kapıların hepsi aynı standarda tabi değildir. Hangi kapının hangi standardın konusu olduğunu bilmek, şartname yazarken ve teklif karşılaştırırken işe yarar.
| Standart | Neyi kapsar |
|---|---|
| TS EN 16005 | Güç tahrikli yaya kapıları — kullanımda güvenlik |
| TS EN 12453 | Ticari kuruluş ve garaj kapılarında güç tahrikli kapıların kullanım güvenliği |
| TS EN 13241 | Sanayi, ticari ve garaj kapıları — ürün standardı |
| EN 1634-1 | Kapı takımlarında yangına dayanım deneyi |
CE işareti ve performans beyanı
Kapı ve pencereler yapı malzemesi kapsamındadır; Yapı Malzemeleri Yönetmeliği gereği CE işareti aranır ve ürünün performans beyanı bulunur. Kurduğumuz sistemlerde CE işaretli ürün kullanıyor, performans beyanı ve uygunluk belgesini teslimat dosyasında veriyoruz.
Kaçış yolu üzerindeki kapılar
Bu ayrı bir mevzuatın konusudur. Binaların yangından korunmasına ilişkin düzenleme, kaçış yolu kapılarının el ile açılabilmesini ve kilitli tutulmamasını şart koşar. Otomatik kapı bir kaçış yolu üzerindeyse break-out (acil tahliye) özelliği ve elektrik kesintisinde açılma düzeneği gerekir. Döner kapılar ve turnikeler çıkış kapısı olarak kullanılamaz; yanlarına yönetmeliğe uygun bir kaçış kapısı planlanır.
Pratik karşılığı
Bu standart sizin için ne anlama geliyor?
Yeni kapı aldıracaksanız
Şartnamede standardın adını anmak yetmez; hangi sensör bölgelerinin korunacağını, hız ve açık kalma süresi beklentisini ve devreye almada hangi testlerin yapılacağını yazın. Teklifleri bu maddeler üzerinden karşılaştırdığınızda aradaki farkın nereden geldiği görünür hâle gelir.
Mevcut kapınız varsa
Kapının standarda uygun olup olmadığı bakarak anlaşılmaz. Yaptığımız kontrolde en sık bulduğumuz üç eksik: cep bölgesinin korunmaması, açık kalma süresinin geçiş profiline göre kısa ayarlanmış olması ve işaretlemenin hiç olmaması. Üçü de kapının tamamı değiştirilmeden giderilebilir.
Bakım sözleşmeniz varsa
Standardın en çok gözden kaçan yanı, kurulumu değil kullanımı düzenlemesidir: güvenlik fonksiyonlarının düzenli bakımını şart koşar. Bakım raporunuzda yalnızca "kapı çalışıyor" yazıyorsa eksiktir; sensör bölgelerinin testi, kuvvet ölçümü ve ayar değerleri raporda yer almalıdır. Periyodik bakım programımızda bu maddeler kontrol listesinde bulunuyor.
ℹ️ Bu yazı standardın içeriğini genel olarak anlatır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Standardın Türkiye'deki yürürlük durumu ve kesin metni için TSE'ye, projenizin mevzuat yükümlülükleri için ilgili uzmana başvurun.
Sık sorulan sorular
EN 16005 hakkında sık sorulanlar
EN 16005 hangi kapıları kapsar?
Güç tahrikli yaya kapı takımlarını: kayar, kanatlı, katlanır, dengeli ve döner kapılar. Tahrik elektromekanik, elektrohidrolik veya pnömatik olabilir. İç ve dış kapıların ikisi de kapsam içindedir.
Garaj kapısı ve bariyer bu standarda mı tabi?
Hayır. EN 16005 yaya kapıları içindir. Ticari kuruluş ve garaj kapıları ile endüstriyel kapılar farklı standartların konusudur; bariyer ve araç geçiş sistemleri de bu kapsamda değildir.
Standart Türkiye'de zorunlu mu?
Standardın Türkiye'deki yürürlük ve zorunluluk durumu TSE üzerinden teyit edilmesi gereken bir konudur; bu yazı standardın içeriğini anlatır, hukuki bir hüküm kurmaz. Uygulamada kurumsal projelerde ve şartnamelerde referans olarak isteniyor.
Standart hangi tehlikeleri önlemeyi hedefler?
Dört tehlike sayılır: ezilme, çarpma, makaslama ve içeri çekilme. Bunlar kapının hareketi sırasında insanla temas ettiği farklı biçimlerdir; her biri için ayrı önlem ve test öngörülür.
Varlık sensörü hangi bölgeleri korumalı?
Üç bölge sayılır: eşik, kanadın ön kenarı ve kayar kapılarda kanadın toplandığı cep bölgesi. Bu üçünden biri korunmuyorsa kurulum eksiktir; en sık atlanan cep bölgesidir.
Kapının güvenli olup olmadığını nasıl anlarım?
Gözle anlaşılmaz. Denetim; her iki yönden normal ve yavaş yürüyüş testi, tekerlekli sandalye ile farklı açılardan geçiş, çömelme seviyesinde kontrol ve kapanma kuvvetlerinin ölçülmesini içerir. Kuvvet ölçümü cihazla yapılır, elle değerlendirilemez.
Ne sıklıkla denetim gerekir?
Standart, güvenlik fonksiyonlarının düzenli bakımını öngörür ve yetkin kişi tarafından yılda en az bir muayeneyi tavsiye eder. Uygulamada yoğun ticari girişlerde üç ayda bir, hafif kullanımda altı ayda bir tercih edilir. Olay veya tadilat sonrası ek kontrol gerekir.
Mevcut kapımız eski, standarda uydurulabilir mi?
Çoğu durumda evet. Sensör donanımının tamamlanması, kontrol ünitesi ayarlarının düzeltilmesi ve işaretlemenin eklenmesi kapının tamamını değiştirmeden yapılabilir. Neyin eksik olduğu yerinde yapılan kontrolle belirlenir.
Kaçış yolu üzerindeki otomatik kapılarda ek şart var mı?
Var, ama bu ayrı bir mevzuatın konusu. Kaçış yolu üzerindeki kapıların elle açılabilmesi ve kilitli tutulmaması yangın mevzuatının gereğidir; otomatik kapılarda break-out özelliği ve elektrik kesintisinde açılma düzeneği bu yüzden istenir.
Devamı için
- Otomatik kapı sistemleri Kategori sayfası: tüm otomatik kapı tipleri.
- Fotoselli kapılar Sensör donanımı ve güvenlik bölümü.
- Periyodik bakım Güvenlik fonksiyonlarının düzenli denetimi.
- Keşif ve proje Şartname hazırlığında standart referansları.
- Fotoselli kapı neden tercih ediliyor? Açılma yöntemleri ve güvenlik donanımı.
Kapınız kontrol edilsin
Sensör bölgelerini, kuvvetleri ve açık kalma sürelerini yerinde değerlendirelim.